Etika Komunikasi dalam Hubungan Bertetangga: Perspektif Surah Al-Hujurat Ayat 11-12

Authors

  • Tamara Maylyana Putri UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, Indonesia

DOI:

https://doi.org/10.36668/jal.v14i1.1380

Abstract

Abstract:  Conflicts that occur in neighborly relations often stem from poor communication, such as negative assumptions, mockery, and the use of inappropriate nicknames. These situations can escalate into acts of violence, even resulting in fatalities, as seen in the case in Deli, Serdang, where an individual killed three neighbor children due to being frequently ridiculed. In Islam, human life is guided by the Qur’an and hadith, including the ethics of communication. This study aims to describe the etihcal communication values found in verses 11-12 of Surah Al-Hujurat and to relate them to the current social context. Using a qualitative descriptive approach and library method, the study finds that Surah Al-Hujurat verses 11-12 emphasize the prohibition of mocking, harboring suspicion, spying and backbiting as forms of communication that should be avoided. These values are highly relevant to fostering harmonious, respectful and conflict-free neighborly relations.

 

Keywords: communication ethics, neighborly relations, Surah Al-Hujurat

References

Abdul Pandi, Arifuddin Ahmad, and Erwin Hafid. “Etika Bertetangga Dalam Presfektif Hadis.” CBJIS?: Cross-Border Journal of Islamic Studies 5, no. 1 (2023): 1–10. https://doi.org/10.37567/cbjis.v5i1.1921.

“Al-Baqarah,” n.d. https://quran.nu.or.id/al-baqarah.

“Al-Isra’,” n.d. https://quran.nu.or.id/al-isra#22.

“Al-Isra’,” n.d. https://quran.nu.or.id/al-isra.

Andrian, Bob. “BUDAYA KOMUNIKASI MASYARAKAT PERKOTAAN (Ditinjau Dari Aspek Sosiologi Dan Antropologi Komunikasi).” Jurnal Ilmu Komunikasi, Penyuluhan Dan Bimbingan Masyarakat Islam 3, no. 1 (2020).

Ardiansyah, Nike, and Mega Suciati Wardani. “Komunikasi Sosial Pegawai (Studi Pada Sub Bagian RUmah Tangga Sekretariat Daerah Kota Bima).” Jurnal Komunikasi Dan Kebudyaan 6, no. 1 (2019): 1–23.

Ariani, Anita. “Etika Komunikasi Dakwah Menurut Al-Quran.” Alhadharah Jurnal Ilmu Dakwah 11, no. 21 (2012): 10. http://jurnal.uin-antasari.ac.id/index.php/alhadharah/article/view/1782.

Darmajati, Danu. “‘Tetangga Menembok Tetangga’, Jakarta Dituntut Menata Ulang Kawasan Padat.” detikNews, 2022. https://news.detik.com/berita/d-6227682/tetangga-menembok-tetangga-jakarta-dituntut-menata-ulang-kawasan-padat.

Hamka. Tafsir Al-Azhar, n.d.

Iman, M. Sofiatul. “Etika Komunikasi Islam Masyarakat Muslim Yang Diterapkan Dalam Masyarakat Multi Agama Di Desa Sukoreno Kecamatan Umbulsari Kabupaten Jember.” Indonesian Journal of Islamic Communication 3, no. 2 (2021): 116–36. https://doi.org/10.35719/ijic.v3i2.796.

Kafie, Azkia Rahman, Aep Saepudin, and Eko Surbiantoro. “Implikasi Pendidikan Dari QS An-Nisa Ayat 36 Terhadap Upaya Penanaman Etika Bertetangga Di Keluarga.” Jurnal Riset Pendidikan Agama Islam, 2023, 3.

KEMENDIKBUDRISTEK. “Etika.” KBBI, 2016. https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/etika.

Kusumo Arum UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, Pawestri. “Etika Komunikasi Islam Dalam Berbagai Perspektif (Intrapersonal, Interpersonal Dan Kelompok Kecil) Taufik Rachman.” Hikmah 16 (2022).

Lutfi, Saiful. “Materi Pendidikan Akhlak Menurut Al-Qur’an: Analisis Surah Al-Hujarat Ayat 11-12.” Al-Mudarris (Jurnal Ilmiah Pendidikan Islam) 3, no. 2 (2020): 159–68. https://doi.org/10.23971/mdr.v3i2.2336.

Maidin, Sabir. “Keutamaan Hidup Bertetangga (Suatu Kajian Hadis).” Jurnal Al-Qadau: Peradilan Dan Hukum Keluarga Islam 4, no. 2 (2018): 209. https://doi.org/10.24252/al-qadau.v4i2.5691.

Naingolan, Annisa Erina, and Kartini. “Istilah Etika , Pengertian Etika Komunikasi , Dan Etika Komunikasi.” Jurnal Pendidikan Tambusai 8 (2024): 5008.

Nawawi, Imam. “Riyadhus Shalihin Jilid 3.Pdf,” n.d.

Nurdin, Ali, and Mufti Labib. “Communicatus: Jurnal Ilmu Komunikasi Komunikasi Sosial Generasi Milenial Di Era Industri 4.0.” Jurnal Ilmu Komunikasi, 2021. https://doi.org/10.15575/cjik.14912.

Pandaleke, Tommy, Frans Waleleng, and J Grace. “Peran Komunikasi Sosial Masyarakat Dalam Melestarikan Bahasa Daerah Pasan Di Desa Rasi Kecamatan Ratahan Kabupaten Minahasa Tenggara.” Acta Diurna Komunikasi, 2, no. 3 (2020): https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/actadiurna.

Pratama, Sandi, and Meisil B. Wulur. “Penerapan Komunikasi Efektif Berbasis Islam Dalam Pengembangan Karir.” JBKPI: Jurnal Bimbingan Dan Konseling Pendidikan Islam 1, no. 1 (2021): 26–34. https://doi.org/10.26618/jbkpi.v1i1.6534.

Purba, Bonaraja, Sherly Gaspersz, Muhammad Bisyri, Angelia Putriana, Puji Hastuti, Efendi Sianturi, Diki Retno Yuliani, et al. Ilmu Komunikasi Sebuah Pengantar, 2020.

Rahyuni, Finta. “Tragisnya 3 Bocah Di Deli Serdang DItikam Tetangga Hingga 2 Tewas Gegara Ejekan.” detikSumut, 2024. https://www.detik.com/sumut/hukum-dan-kriminal/d-7686257/tragisnya-3-bocah-di-deli-serdang-ditikam-tetangga-hingga-2-tewas-gegara-ejekan.

Rinanda, Hilda Meilisa. “Duduk Perkara Konflik Masriah Siram Air Kencing Dan Tinja Ke Rumah Tetangga.” detikJatim, 2023. https://www.detik.com/jatim/berita/d-6716530/duduk-perkara-konflik-masriah-siram-air-kencing-dan-tinja-ke-rumah-tetangga.

Sari, Afna Fitria. “Etika Komunikasi.” TANJAK: Journal of Education and Teaching 1, no. 2 (2020): 129. https://doi.org/10.35961/tanjak.v1i2.152.

Shihab, M Quraish. Tafsir Al-Misbah. Lentera hati, n.d.

“Surah Al-Hujurat,” n.d. https://quran.nu.or.id/al-hujurat/11.

“Surah Al-Hujurat,” n.d. https://quran.nu.or.id/al-hujurat/12.

“Thaha,” n.d. https://quran.nu.or.id/thaha.

Waruwu, Marinu. “Pendekatan Penelitian Kualitatif: Konsep, Prosedur, Kelebihan Dan Peran Di Bidang Pendidikan.” Afeksi: Jurnal Penelitian Dan Evaluasi Pendidikan 5, no. 2 (2024): 200. https://doi.org/10.59698/afeksi.v5i2.236.

Yusuf, Muhamad Fahrudin. Buku Ajar Pengantar Ilmu Komunikasi. CV. Pustaka Ilmu, 2021.

Downloads

Published

2025-06-03

Issue

Section

Articles

How to Cite

Etika Komunikasi dalam Hubungan Bertetangga: Perspektif Surah Al-Hujurat Ayat 11-12. (2025). AL-MANAR : Jurnal Komunikasi Dan Pendidikan Islam, 14(1), 567-582. https://doi.org/10.36668/jal.v14i1.1380